Zakładowa Społeczna Inspekcja Pracy

ZAKŁADOWA SPOŁECZNA INSPEKCJA PRACY

sipAktem, w którym należy szukać przepisów dotyczących sip jest ustawa z 24 czerwca 1983 r. o społecznej inspekcji pracy..

Społeczna inspekcja pracy to służba społeczna pełniona przez pracowników. Jej głównym celem jest zapewnienie przez zakłady pracy bezpiecznych i higienicznych warunków pracy oraz ochrona uprawnień pracowniczych, gwarantowanych zatrudnionym w przepisach prawa pracy (art. 1 ustawy).

Co do zasady sip w firmie tworzą (art. 2 ustawy):
– zakładowy społeczny inspektor pracy – dla całego zakładu pracy,
– oddziałowi (wydziałowi) społeczni inspektorzy pracy – dla poszczególnych oddziałów (wydziałów),
– grupowi społeczni inspektorzy pracy – dla komórek organizacyjnych oddziałów (wydziałów).

Organizacja społecznej inspekcji pracy powinna być dostosowana do potrzeb wynikających ze struktury zakładu pracy.Stosowne działania w tym zakresie leżą w kompetencji związków zawodowych. W przeważającej większości firm działa jednakże tylko społeczny inspektor pracy. Dwu- i trójstopniowa struktura sip występuje przeważnie w dużych zakładach pracy.

Kto może zostać inspektorem? 

Funkcję tą może piastować pracownik danego zakładu pracy, który jest członkiem związku zawodowego i nie zajmuje stanowiska kierownika zakładu pracy lub stanowiska kierowniczego, które bezpośrednio podlega kierownikowi firmy. Możliwe jest jednak, aby zakładowa organizacja związkowa postanowiła, że społecznym inspektorem pracy zostanie osoba spoza związków (art. 5 ust. 1-2 ustawy).

Powinien posiadać niezbędną znajomość zagadnień wchodzących w zakres działania społecznej inspekcji pracy (art. 5 ust. 3 ustawy). Ponadto powinien posiadać co najmniej pięcioletni staż pracy w branży, do której należy zakład pracy oraz minimum dwuletni staż pracy w danej firmie.

Wybory SIP:

Społecznych inspektorów pracy wybierają i odwołują pracownicy zakładu pracy, przy czym mogą to być wyłącznie osoby pozostające w stosunku pracy, a nie np. pracujące w oparciu o umowy cywilnoprawne. Kadencja inspektora trwa 4 lata. Wybory przeprowadzają związki zawodowe na podstawie uchwalonych przez siebie regulaminów (art. 6 ust. 1-2 i 6 ustawy). Jeżeli na terenie firmy działa kilka zakładowych organizacji związkowych, to powinny one zawrzeć stosowne porozumienie odnośnie powołania sip.

Uprawnienia: 

Przepisy ustawy przyznają społecznym inspektorom pracy szereg uprawnień. Zgodnie z art. 4 mają oni prawo do:
– kontroli stanu budynków, maszyn, urządzeń technicznych i sanitarnych oraz procesów technologicznych z punktu widzenia bezpieczeństwa i higieny pracy,
– kontroli przestrzegania przepisów prawa pracy, w tym postanowień układów zbiorowych i regulaminów pracy, w szczególności w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem, młodocianych i osób niepełnosprawnych, urlopów i czasu pracy, świadczeń z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych,
– uczestniczenia w kontroli przestrzegania w zakładzie pracy przepisów dotyczących ochrony środowiska naturalnego,
– udziału w ustalaniu okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy, zgodnie z przepisami prawa pracy,
– uczestniczenia w analizowaniu przyczyn powstawania wypadków przy pracy, zachorowań na choroby zawodowe i inne schorzenia wywołane warunkami środowiska pracy oraz kontrolować stosowanie przez zakłady pracy właściwych środków zapobiegawczych,
– uczestniczenia w przeprowadzaniu społecznych przeglądów warunków pracy,
– wydawania opinii odnośnie projektów planów poprawy warunków bezpieczeństwa i higieny pracy i planów rehabilitacji zawodowej oraz kontrolowania realizacji tych planów,
– podejmowania działań na rzecz aktywnego udziału pracowników zakładów pracy w kształtowaniu właściwych warunków bezpieczeństwa i higieny pracy oraz oddziaływania na przestrzeganie przez pracowników przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy,
– wykonywania innych zadań określonych w ustawie i w przepisach szczególnych.

Ochrona SIP:

Osobie pełniącej funkcję społecznego inspektora pracy ustawodawca zagwarantował specjalne przywileje w zakresie ochrony trwałości stosunku pracy. I tak, stosownie do art. 13 ustawy, zakład pracy nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę z inspektorem w czasie trwania mandatu oraz w okresie roku po jego wygaśnięciu, chyba że istnieją przesłanki uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę w trybie art. 52 § 1 K.p. W takim jednak wypadku do rozwiązania umowy o pracę konieczna jest uprzednia zgoda statutowo właściwego organu związków zawodowych (art. 13 ust. 1 ustawy).

Ponadto, w okresach, o których mowa powyżej, nie można również wypowiedzieć pracownikowi pełniącemu funkcję społecznego inspektora pracy warunków pracy i płacy na jego niekorzyść. Wręczenie wypowiedzenia zmieniającego, które pogarsza sytuację inspektora (ex inspektora) jest możliwe jedynie w sytuacji, gdy stanie się to konieczne z przyczyn, o których wspomina art. 43 K.p. (art. 13 ust. 3 ustawy).

Odwołanie:

Jeżeli inspektor jest niekompetentny i nie wywiązuje się odpowiednio z nałożonych na niego obowiązków, można pozbawić go funkcji jeszcze przed upływem czteroletniej kadencji. Odwołanie następuje na wniosek zakładowej organizacji związkowej lub co najmniej 1/5 załogi. Ponadto społeczny inspektor pracy przestaje pełnić swoją funkcję również w wypadku zrzeczenia się jej lub ustania stosunku pracy (art. 7 ust. 1-3 ustawy).

informacjaZobacz materiały szkoleniowe.